MIGNE.APP

Cruces

Martyrologium 1

Usuard of Saint-Germain — read the work →

These are the edition's working notes, published as they were written. They record, work by work, where Migne's plate is defective or the reading uncertain: the printed form, what the English does with it, and why. They are not a groomed apparatus. Where a note argues with itself, withdraws an earlier decision, or leaves a question open, that is the record of how the reading was actually reached, and it is left standing — a conjecture that is visible can be checked, and one that has been tidied away cannot.

The English never silently repairs the page. A construable but wrong reading is rendered literally and the conjecture is recorded here, never applied to the text. How the English is produced and checked →

Governed by translation-style.md Pattern 7 and the Martyrologies rules M0–M2. The English renders what Migne prints (PL 123, cols 599A–987): Sollerius's edition, with Bouillart's 1718 readings inline in square brackets. Sollerius's commentary on each day is out of scope (M0). Bouillart's keyed notes were recovered at the plate: every page was read, and 39 of 40 are placed. 0769's key was found by no reader, so that note is recorded in data/plate-notes/9198.tsv and not placed. Stint working files: cruces-0000.md (stint A) and cruces-0004.md (stint B).

## Merge, chunks 0000–0006 (2026-09-22)

## Note proofread against the plate (2026-09-22) Every one of the 101 notes in the work was read word for word against the printed page after the 0487 line-loss was found (data/briefs/USUARDUS-NOTE-PROOFREAD-P*.md).


Plate: archive.org patrologiaecurs29goog, leaf = (col + 29)/2, held without drift from n314 (599/600) to n419 (809/810). 34 pages opened; corners and verdicts in data/briefs/9198-PLATE-READS-0000.json; plate-vs-twin divergences in data/briefs/9198-PENDING-TEI-PATCHES-0000.md (P1–P23). Single witness throughout.

§0 · Work-wide decisions made by this stint (stints B–F: follow these)

Formulas (beyond the brief's §8 table)

LatinEnglish
bare genitive commemoration: sancti X episcopiof Saint X, bishop (the implied natalis is not supplied)
sanctorum X et Y / sanctorum martyrum Xof the saints X and Y / of the holy martyrs X
B. / S. (abbreviated)blessed / Saint
quorum gesta habentur / cujus gesta … habenturwhose acts are extant
martyrium consummavit / martyrio consummatus estcompleted his martyrdom / was consummated by martyrdom
martyrium est passussuffered martyrdom
passi suntsuffered
capite puniri / capite punita estto be punished by beheading / was punished by beheading
capite truncatur / capitis decollationeis beheaded / by the beheading of (her) head
gladio percussus / gladio caesus / gladio punitistruck with the sword / slain with the sword / punished with the sword
igni traditus / igni combustigiven over to the fire / burned with fire
fustibus caesusbeaten with cudgels
equuleo suspensus / equuleo tortushung upon the rack / tortured on the rack
in carcere maceratuswasted in prison
squalor carceristhe filth of prison
vita … virtutibus (et miraculis) refulsit / claruitwhose life shone (forth) with virtues (and miracles)
viri Deia man of God
cum aliis N / cum aliis numero Nwith N others / with others to the number of N
jubente Xat the command of X
principis (of an emperor)the emperor (tempore Claudii principis = in the time of the emperor Claudius)
via Appia / Salaria / Lavicana / Numentana / Cornelia / Latinathe Appian / Salarian / Lavican / Numentan / Cornelian / Latin Way (printed spelling kept)
Apud AfricamAt Africa (the §8 Apud formula, kept even here, distinct from In Africa)
In Hispaniis / In Galliis / In BritanniisIn the Spains / In the Gauls / In the Britains
recolitur (of a feast)is kept
adjectival place-names with no conventional English (Bobacensis, Beomensis, Tricastrinum, Nantonense, Vasionensis, Taruanensis, Adartenses, Trajectenses)kept as italic Latin, nominative: "the monastery Bobacensis", "bishop Taruanensis"
well-known sees as adjectives (Lugdunensi, Remensi, Andegavensi, Trecassino, Rothomagensi, Parisiacensi, Autisiodorensi)"of Lyon / Reims / Angers / Troyes / Rouen / Paris / Auxerre"
Bouillart brackets (M2)Bouillart., X → [Bouillart: X] · add./Addit → [Bouillart adds: …] · Interserit → [Bouillart inserts: …] · Apud Bouillart.: → [In Bouillart: …] · legit → [Bouillart reads: …] · om. → [Bouillart omits: …] · in margine → [Bouillart in the margin: …] · ad oram paginae → "at the edge of the page" · cursivo charactere → "in cursive type". Two-word additions that say something (et prunas, et in qua) are translated; single variant words stay italic Latin in the printed case.

Names

Conventional English used for: Peter, Paul, John (incl. Chrysostom), Basil, Isidore, Lucian, Julian (every Julianus), Fabian (pope, and the martyr-husband of Dafrosa), Sebastian, Agnes, Vincent, Anthony (Antonius the monk only), Hilary, Remigius, Felix, Marcellus, Timothy, Titus, Ignatius, Agatha, Cyril, Paula, Jerome, Bede, Augustine, Cyprian, Barnabas, Prudentius, Ephrem, Brigid, Valentine, Matthias, Simeon, James, Joseph, Cornelius, Apollonia, Eulalia, Gall, Leander, Alexander, Nestor, Mark, Luke, Arius, Benedict, Maurice, Medard, Margaret, Catherine, Genevieve, Germanus (of Auxerre, and of Paris), Habakkuk, Micah (Abbacuc et Micheae prophetarum only; the son of Martha Abacuc stays Abacuc), Charles (the Bald). Emperors: Diocletian, Maximian, Maximinus, Licinius, Decius, Gallienus, Valerian, Aurelian, Justinian, Arcadius, Trajan, Claudius, Antoninus, Marcus Antoninus, Lucius Aurelius, Numerian, Marcian (Martiani), Alexander, Julian. King: Clovis (Clodoveus). Bouillart's Lizinio (0695) kept as Lizinius and his Ducii (0725) as Ducius: they are his readings.

Latin nominative of the printed form for everyone else, including: Almachius, Martina, Concordius, Fulgentius, Eugendus, Eufrosina, Argeus, Marcellinus, Macharius, Antheros, Calixtus (0609) / Calistus (0673, printed so), Cyricus, Primus, Theogenes, Aquilinus, Geminus, Martianus, Quintus, Theodotus, Triphon, Priscus, Priscillianus, Benedicta, Dafrosa, Hermes, Aggeus, Gaius, Thelesphorus, Macra, Rictiovarus, Melanius, Clerus, Januarius, Severinus, Victorinus, Maxianus, Eugenianus, Basilissa, Antoninus, Anastasius, Celsus, Martiana, Vitalis, Revocatus, Fortunatus, Revolutus, Firminus, Nichanor, Salvius, Leucius, Satyrus, Archadius, Viventius, Eufrasius, Bonitus, Maurus, Honoratus, Titianus, Furseus, Speusippus, Elasippus, Melasippus, Leonilla, Jonilla, Neon, Sulpitius, Prisca, Moseus, Ammonius, Germanicus, Pontianus, Launomarus, Marius, Martha, Audifax, Publius, Dionysius (the Areopagite), Symphronius, Fructuosus, Augurius, Eulogius, Patroclus, Dacianus / Datianus (both printed), Orontius, Victor, Parmenas, Emerentiana, Severianus, Aquila, Babilas, Urbanus, Prilidanus, Epolonus, Mardonius, Muso, Eugenius, Metellus, Ananias, Praejectus, Amarinus; Policarpus (0693, 0787, printed Policarpi) but Polycarpus (0785, plate Polycarpi, P18); Theogenes, Marius, Dynamius, Calinicus, Thyrsus, Papias, Laudicius, Valerius, Sabinianus, Ypolitus (Ypoliti), Novatus, Flavianus, Aldegundis, Baltildis, Metranus, Saturninus, Vigilius, Pionius, Apronianus, Sisinnius, Felicianus, Firmus, Candidus, Fuscolus, Celerinus, Laurentinus, Celerina, Blasius (Bouillart's bracket) against Blavius (0763 band, Blavii, plate-confirmed, Solier: Scripsi Blavii), Deodatus, Tigris, Remedius, Fileas, Filoromus, Gelasius, Magnus, Donatus, Aventinus, Quintianus, Avitus, Dorothea, Theophilus, Antholianus, Vedastus, Amandus, Augulus, Moyses (Moysetis, 0739; Moyseos, 0759), Dionisius (printed so), Emilianus, Cointa, Salomon (main text) and Salominis (Bouillart's bracket, P10: nominative uncertain, printed form kept), Ammon (Ammonis), Ansbertus, Zoticus, Hireneus, Jacinctus, Amantius, Sotheris, Scolastica, Austreberta, Desiderius, Eufrasia, Dativus, Apelius, Anolinus, Modestus, Agabus, Polioctus, Lizinius (0755 bishop), Felicula, Zeno, Bassus, Antonius (0759 martyr, not Anthony), Protolicus, Cyrion, Bassianus, Agatho, Agricolanus, Craton, Faustinus, Jovia, Quinidus, Honesimus, Juliana, Polochronius, Secundianus, Romulus, Fintanus, Silvinus, Cleophas, Maximus, Claudius, Prepedigna, Gabinius, Tyrannio, Silvanus, Peleus, Linus, Zenobius, Potamius, Nemesius, Verolus, secundinus (lower-case on the plate's twin; kept), Servulus, Lupus, Egidius, Columba, Aristion, Abilius, Eustachius, Sinerus, Victorinus, Nicoforus, Claudianus, Dioscorus, Serapion, Eunus, Recharedus, Romanus, Rufinus, Ursacius, Albanus (Bouillart: Albini), Adrianus, Jovinus, Basileus, Sergius. Bouillart: the plate at n385 prints his name Brouillart once (P9); the English follows the plate there and nowhere else.

Printed form kept, nominative uncertain (crux, not normalized): Eugenti (0613; gen. of Eugentus or contracted Eugentius, Solier: pro Eugenti ponunt Eugenii), Thomis (0605; Tomis), Verziaco (0645), Dorcasino (0669), Asclae (0683; Ascla or Asclas), Salominis (0741), Suevo (0745), Agapis (0763; Agape or Agapis), Baldomeris (0799).

Places: Rome, Antioch, Alexandria, Carthage, Jerusalem (Hierosolimis, Hierosolimorum), Nicomedia, Caesarea, Cappadocia, Africa (Affrica in a bracket too), Egypt, Asia, Spoleto, Lyon, Paris (Parisius), Auxerre, Reims, Rennes (Redonis), Naples (Neapoli), Beauvais (Beluacus), Poitiers, Nola, Angers (Andegavis), Arles, Langres (Lingonis), Bourges (Bituricas), Troyes (Trecas), Valencia, Tarragona, Trier, Trent, Orléans (Aurelianis), Vienne, Cordoba, Verdun (Viriduno), Rouen, Barcelona (Barcinona), Seville (Hispali), Marseille (Massilia), Philippi, Smyrna (Smirna), Ephesus, Damascus, Bethlehem, Edessa, Sebaste, Tyre, Babylon, Ostia, Cumae, Perge (Pergen), Pamphylia, Nicaea, Hierapolis, Sicily, Cyprus, Pontus, Phrygia, Bithynia, Helenopolis, the Thebaid, the Hellespont, Achaia, Armenia, Lusitania, Persia (Persida) and Persis (Perside, printed so). Latin kept: Aulana, Bononia, Heraclea, Ruspe, Interamna, Arverni (Arvernis), Gavali, Cneocaesarea, Antinoum, Axus, Odobergia, Parrona, Malbodium, Cinomanni, Latiniacum, Vapingum, Thmuis, Forum Simpronii, Apollonia, Militana, Brixa, Syrmium, Adrumetum, Alemannia, Scotia, Mauritania, Castrum Cassinum, Agaunum, Fontenella, Ebredunum, Concordia.

Scripture checked (7a″)

Markers fired

Text cruces

Keyed notes seen INSIDE the band (not added; reported per brief §9)

Besides stint A's two prologue notes, Bouillart's raised-letter layer continues through the band, each with its note set mid-page under the entry, signed BOUILLART unless stated: n330 (0631, ª before In Affrica … Revoluti); n337 (0645, ª before In monte Verziaco); n339 (0649, ª after [Bouillart., episcopi]); n355 (0681, ª after [Bouillart. legit. :); n371 (0713, martyris ª inside the om. bracket); n379 (0729, confessoris ª, Aventinus); n384 (0739, magnifice ª innotuerat); n385 (0741, ª after [Brouillart. :); n388 (0747, ª before Apud Castrum Cassinum and ᵇ before In pago Rothomagensi: note b, Haec apud Boullartium ad oram paginae leguntur manu scripta: Haec non sunt Usuardi…, is unsigned); n399 (0769, note ª Scripsit Sollerio Castellanus istud Tolosanae civitatis episcopi…, key not located in my crop). ⚑ This is a recoverable [cn: a | …] layer across the whole work — at least 11 notes in my 105 leaves, 3 of the 11 inside Bouillart brackets. Not added, per the brief; flagged for the orchestrator.

Rejected candidates (OCR list) and why

All 36 of my OCR candidates (chunks 0000–0003) were settled by a band crop on their leaves (n314 ×3, n315 ×3, n321, n328, n330, n332, n337, n339, n347, n349, n351, n355, n356, n358, n360, n375 ×3, n379 ×2, n384→n385, n388, n390, n391, n394 ×2, n398, n399, n407, n410, n411, n419). 33 are TEI right: OCR noise (qua/quae, rom/roma/Romae, eum/cum, dic/die where e and c are indistinct in that band, eliam, colum, eximi, beat, grati, reliqui, custodis, magna, paris, corum, tanta, quadam, cappadocis, cappadociam, martha) or misalignment into Solier's commentary (ammonis for Juliani 0631, confessoris for Kal. 0681, natalis for sancti 0691, udalrici for Aventini 0729, eorumdem for ejus 0753, quas for quod 0739, whose entry is actually on n385, not n384). 3 were real plate divergences and became patches: Pauli → Paulus (0767, P15), Policarpi → Polycarpi (0785, P18), Serapion → Serapionis (0793, P22). The other twenty patches were found by reading the band around the candidates.


Plate: archive.org patrologiaecurs29goog, leaf = (col + 29)/2, held without drift from n420 (811/812) to n508 (987/988); corners read first on all 29 pages opened. Reads and verdicts in data/briefs/9198-PLATE-READS-0004.json; plate-vs-twin divergences in data/briefs/9198-PENDING-TEI-PATCHES-0004.md (B1–B17). Single witness throughout.

Stint A's cruces-0000.md §0, ## Formulas and ## Names are adopted wholesale. The natalis crux is A's and is not repeated. Heads follow M1 exactly as A set them (plain, Roman first, modern date from Die n; Pridie and II → "The day before the …"; month head APRIL HAS 30 DAYS.).

Formulas (added by this stint; everything else is A's table)

LatinEnglish
capitis abscisione / capitis obtruncatione / abscisso capiteby the cutting off of the (his / her) head
capite truncatus est / capite caesi suntwas beheaded / were beheaded
capite truncatum … corpusthe … beheaded body
in mare mersi / omnium in mare mersorumdrowned in the sea (as A)
jugulatur / gladio jugulati sunthas his throat cut / had their throats cut with the sword
martyrio coronatus est / coronati sunt / coronaturwas / were crowned with martyrdom / is crowned with martyrdom
migravit ad Christum / martyrio migravit ad Christumpassed to Christ / passed to Christ by martyrdom
ad bestias sunt traditi / bestiis tradidit devorandoswere given to the beasts / gave to the beasts to be devoured
gladio consummati sunt / abscisso capite consummatus estwere consummated by the sword / was consummated by the cutting off of his head
martyrium terminarunt / martyrium implevitended their martyrdom / fulfilled his martyrdom
vitae suae cursum impleverunt / cursum gloriosi certaminis impleveruntfulfilled the course of their life / of a glorious contest
plumbatis / ad plumbatas est verberatuswith leaded scourges / was beaten with leaded scourges (A/C)
palatinus (sancti Caii palatini)of the palace
Almachio praefecto (ablative absolute)Almachius being prefect (C's "the governor being X")
praefectus urbisprefect of the City (A's capital)
Letania majorthe Greater Litany
Bouillart., ad oram paginae:[Bouillart, at the edge of the page: …] (A's phrase)
Addit Bouillart., charactere cursivo: / Et charactere cursivo:[Bouillart adds, in cursive type: …] / And in cursive type: (italic kept)
Bouillart., post martyres Africanos:[Bouillart, after the African martyrs: …]
sequentia omittensomitting what follows (A's, italic kept)
nihilominus / nichilominusnonetheless / no less (not a negation; nothing added or dropped)

Names

Checked against A's ## Names and C's (9215 cruces-0000.md) before settling; where they overlap I follow them.

Conventional English: Gregory (of Nyssa, the pope, of Heliberri), Basil, Cyprian, Peter, Paul, Innocent (pope), Patrick (both: Patricii of Arverni, 0847, and of Scotia, 0849), Gertrude (Gertrudis, main text 0849), Cuthbert (Chutberti), Benedict, Cyril, Mark (evangelist, and the martyrs Marci 0839, 0855D, as C), Luke (Lucae, 0959 deacon), Julian (every Julianus: Toledo, Caesarea, the apostate), Hilary, Alexander, John, Theodosius, Ambrose, Isidore (both), Sixtus, Stephen, Mary the Egyptian, Leo (pope; and the bishop of Senones in Bouillart's 0959 bracket), Julius (pope), Justin (the philosopher), Philip (of Gortina), Clement, Jerome, Lawrence (Laurentii), James (Jacobo, Jacobi: 0957, 0987), Simeon (Symeonis, 0955/0957, after A), George (Georgii: the martyr of Diospolis 0963, and the monk in Bouillart's 0951 bracket), Vincent (Vincentii/Vincentio, 0947, 0951, after A and C), Valerian (the emperor, and the martyr of 0933), Ezekiel, Amos, Cecilia (Caeciliam, 0815). Emperors and kings: Valerian, Gallienus (Galieni), Diocletian, Maximian, Maximinus, Severus, Licinius, Decius, Aurelian, Hadrian (Adriani, Adriano), Constantius, Commodus, Nerva, Domitian, Nero, Claudius, Antoninus Verus, Marcus Antoninus, Lucius Aurelius, Aurelius Commodus, Huneric (Hunerico).

Latin nominative of the printed form, everyone else: Marinus, Asterius, Emetherius, Celedonius, Lucius, Caius (0815, printed so), Focas, Eusebius, Victor, Victorinus, Claudianus, Bassa, Perpetua, Felicitas, Revocatus, Saturninus, Secundolus (0821, 0869), Philemon, Apollonius (0825, 0905, 0945, after C), Arrianus, Theoticus, Pontius, Patianus, Gaius, Apollinaris, Droctoveus, Germanus, Attalus, Columbanus, Quirion, Candidus, Egdunus, Macedonius, Patricia, Modesta, Theuseta, Theodora, Nimpodora, Arabia, Eufrasia, Eufrosius, Longinus, Matrona, Tatianus, Beronius, Felix, Largus, Dionysius, Cyriacus, Smaragdus, Marcellus, Eugenius, Pamphilianus, Castor, Serenus, Geretrudis (Bouillart's 0853 bracket, printed so), Quintus, Quintillus, Quartilla, Calocerus, Archippus, Vulfrannus, Serapion, Lupicinus, Afrodisius, Victorianus, Frumentius, Theodorus, Pigmenius, Romulus, Seleucus, Agapitus, Hireneus (as A), Cyrinus, Dula, Hermelandus; Ammonius, Castolus, Sebastian's gesta (conventional Sebastian), Montanus, Maxima, Eucherius, Priscus, Malchus, Guntramnus, Dorotheus, Armogastus (Armogasti: gen. in -i taken as 2nd declension), Archinimus, Satyrus, Geisericus, Eustasius, Pastor, Quirinus, Domninus, Filopolus (Filopoli), Achaicus, Regulus, Ozias, Balbina, Diodolus, Anesius (Anesi), Hermes (Hermetis, as A), venantius (0893, lower-case in the twin; kept, as A kept secundinus), Theodosia, Nicetius, Evagrius, Benignus, Agapes (0901 gen. Agapis, and the nominative Agapes printed at 0905: the printed nominative is used for both), Chionia, Pancratius, Martiana, Nicanor, Sisinnius, Amphianus, Timotheus (0909, not the disciple, as C), Diogenes, Epiphanius, Donatus, Egesippus (Egesippi, not normalized to Hegesippus), Pelusius, Dionisius (0915, printed so), Perpetuus, Procorus, Sem, Arfaxad, Appolonius (0919, plate Appolonii, B12), Domio (Domionis), Eustorgius, Zeno, Constantinus (the bishop of Vapingum, not the emperor), Carpus, Papirius, Agathonica (Agathonicae), Erminigildus, Guandregisilus, Tiburtius, Maximus, Almachius, Fronto, Proculus, Domnina, Olympias, Maro, Victorinus, Callistus, Carisius, Quintilianus, Cassianus, Matutinus, Publius, Urbanus, Martialis, Faustus, Successus, Januarius, Primitivus, Evotus, Cecilianus, Optatus, Lupercus, Apodemus, Datianus, Mappalicus, Hermogenes, Nicephorus, Helias; Eleutherius (both), Anthia, Perfectus, Thimo (Thimonis), Aristonicus, Rufus, expeditus (0947, lower-case in the twin; kept), Ursmarus, Orsmarus (Bouillart), Simphorianus, Nicolaus (as C), Sulpitius, Servilianus, Domitilla, Anianus, Venantius (Bouillart 0951, capital printed), Sapor, Ustazadis, Abdella, Ananias, Pusitius, Arator, Fortunus (Fortuni), Silvius, Vitalis, Melisius, Acepsimas, Mareas, Bicor, Tarbua, Parmenius, Chrisotelus, Mucius, Epipodius, Rusticus, Fortunatus, Achilleus, Cornelius (the duke), Mellitus, Evodius, Droctoveus, Anacletus, Marcellinus, Cirinus, Antoninus, Richarius, Anastasius, Anthimus, Ursicinus, Paulinus (the consular), Didimus, Carilippus, Agapius, Pollio, Tychicus, Secundinus, Emilianus, Tertulla, Antonia, Marianus, Euprobus.

Printed form kept, nominative uncertain (crux, not normalized): Horris (0839; Horres or Horris), Euticetis (0935; Euticetes?), Hirenis (0905; the gen. of Hirene would be Hirenes), Galatae (0947; Galata or Galatas), Helimenae (0957; Helimena or Helimenas), Caucoliberi (0947, place), Sanctonas (0987, place: an accusative after Civitate, as A's Civitatem Interamnis), Biterris (0863, place; Biterrae?).

Places. Conventional: Caesarea (of Palestine, of Cappadocia, of Licia), Rome, Antioch, Nicomedia, Toledo (Toleto), Carthage (Cartagini), Barcelona, Paris (Parisius), Sebaste, Lesser Armenia (Armeniae minoris), Nicaea (Nicea), the Thebaid, Thessalonica, Aquileia, Jerusalem (Hierosolimam), Italy, Syria, Asia, Britain (Britanniam, Britannia), Alexandria, Lyon (and Lugduno Galliae "Lyon of Gaul"), Narbonne (Narbonensi), Africa, Mauritania, Phrygia, Nazareth, Galilee, Sirmium (Sirmio, as A's Syrmium), Egypt, Pannonia, Tarsus (Tharso 0881 and Tarso 0977), Cilicia, Milan, Seville (Hispalim), Sicily, Macedonia, Corinth, Tours (Turonis), Crete, Dalmatia, Verona (Bouillart), Spain (Hispania), the Spains, Cordoba (Corduba, Cordubae), Apulia, Beroea, Armenia, the Gauls, Maritime Alps, Persis (Perside, Persidem: A's form), the Tiber (Tyberim), Babylonia, Ravenna, Syracuse (Siracusa), Paphos (Paphum), Numidia, Pergamum, Palestine, Libya, Scotia. Latin kept: Legionensis (city of Gallicia), Calagurris, the Tuburbitani, Antinoum, Nisena (Nisenam, adjectival), Apamia (twin Apamiam; plate Apaniam), Hierapolis, Arverni, Nivigella, Penarensis (the city), Surrentum, Brixa, Lindisfarne (Lindisfarnensis, as a see), Cassinum (fortress), Septimania, Antrum (island), Pentapolis, the Cabilonenses, the Silvanectenses, Scithia, Thomis (as A), Tauromenium, Gortina, Salona, Vapingum, Interamna, Cordula, Pontia (island), Caesaraugusta, Messana, Militana, Laubiae, Hainoensis (district), Ebredunum (Ebredunensi, after A), Diospolis, Valentia (the city in Gaul; not A's Spanish Valencia), Silvaenectis (Bouillart), Heliberri, Centula, Pontivus (district), Senones, Cirtensis (colony), Lambesitana (city), Luxoviensis (monastery).

Scripture checked (7a″)

Markers fired

Text cruces

Keyed notes

Bouillart's raised-letter notes keyed inside the Usuardus band on the pages I opened. None injected, and no [nt:] added. TSV-ready: leaf · corners · column · key · anchor words from our Latin with (a) at the key's position · full note text as printed (read at the plate's native resolution, crops per column, never across the gutter; spellings as printed, with [printed so] where the type is defective). 5 notes on 5 of the 29 pages opened. On n429 and n457 the key is set small but on or near the baseline, not raised. All five sit under the band's NOTAE line (mid-page or at the foot) and are signed BOUILLART; the 0855D note runs over the page and is signed "Bouillart." in roman lower case on n443.

`` n429 829/830 0829 a [Bouillart addit: Ipso die (a) sancti Attali abbatis Hic Pratensem codicem in jus vocat Sollerius, quod hujus diei sanctis adjungatur sanctus Attalus; cum exarati manu [m broken on the plate: reads ",nanu"] codices non pauci, iique quantivis pretii, sanctum illum abbatem non memorent, aliique alio modo: non credibile esse a mss. illis abfuturum, si fons ipse, unde illi ducti rivuli sunt, illum habuisset: suspicari itaque se verba Pratensis esse recentiora. Ut suas ipse ratiunculas refellat, unum oro, ut codicem inspectum veniat. Nam quid ponderis habent conjecturae contra id quod revera est? Neque nobis objiciat lituram. Nam et quadraginta duos martyres et Droctoveum abbatem Usuardi esse confitetur, qui tamen et ipsi in eadem litura scribuntur ac Attalus. Nec tamen inficior additum Attalum fuisse, quandoquidem de illo silet Dervensis codex. At Usuardo licuit suum, cum lubebat, et quibus sanctis lubebat, locupletare Martyrologium. Nec necesse fuit ut suum codicem, statim atque quidpiam in eo correxerat, quocunque transmitteret, aut per litteras notum faceret quid adjecisset codici, quid detraxisset. Jam hunc diem esse quo sanctus Attalus aut Attala commemorari debuit, ut probem nihil opus est. Acta ejus omnium versantur manibus, BOUILLART. n438 847/848 0847 a (a) Apud Aquileiam, natalis beati Hilarii In Carolino autographo SS. Hilari et Tatiani mentio facta nunquam fuit. De illis enim Dervensis codex tacet, et a Cyriaco articuli exordium capit. Praeterea in Pratensi totus hic articulus a capite ad calcem litura laborat, et quo sanctis illis locus esset, minutiori litterarum forma totus exaratus est. Nec etiam sanctos illos memorant Heriniensis et Tornacensis codices, qui Sollerio plerumque pro norma fuerunt, ex qua Pratensem aestimaret. Hic Sollerium interrogo qua causa, anteposito Pratensi, a suis desciverit. In Pratensi litura erat, variabant alii codices. His duobus tantum argumentis ubique judicavit interpolatum esse Pratensem codicem. Hoc igitur loco, aut nusquam, sua regula locum habere debuit [no stop visible at the line end] Articulum tamen totum reddit Sollerius: totus Usuardi est, Usuardus merus. De litura ne verbum quidem apud censorem; opinor, quia admonitus est nullam illic esse scripturae dissimilitudinem, et Usuardo laudi dandum esse, quod praestantium scriptorum exemplo nec turpem in scriptis putaverit lituram, nec metuerit. Cur eadem in causa, non eodem semper in Pratensem codicem animo fuerit Sollerius, ignorare malim, quam de veritatis studio, quo se ardere praedicat, quidlibet maligne suspicari. BOUILLART. n442→n443 855/856→857/858 0855D a Civitate Brixa, sancti Caloceri (a) martyris. Non solum nomen Caloceri, ut notavit Castellanus, sed etiam totum illud spatium a sanctorum [n442 ends; "sanctorum" set in bold italic] ad finem deletum est. Nec id obstat tamen quin textus Usuardini codicis purus esse Sollerio videatur. Nec certe injuria cum eadem sit manus. At scitu dignum est, qua de causa tantum honoris deferat Pratensi codici: nempe quod omnes optimae fidei codices concorditer hoc die Calocerum posuerint. Argumentandi ordo videbitur fortasse praeposterus, praesertim cum apud Sollerium Pratensis codex vetustatis titulo principatum teneat. Bouillart. n457 885/886 0885 a [Bouillart., post martyres Africanos: (a) Civitate Nicomedia, passio Postrema haec sanctorum Pastoris et Victorini commemoratio in litura scribitur eadem manu, qua reliquus articulus: postea spatium duorum versuum cum dimidio relinquitur omni scriptura vacuum, imo ita scalpello rasum, ut nullum ullius literulae vestigium vel lyncei oculi subsentire possint. Alii codices carent Pastore et Victorino, et Africanis confessoribus longam subjiciunt S. Eustasii commemoratiouem [printed so]. Hinc Sollerii querelae, Pastorem et Victorinum additos, expulsum S. Eustasium fuisse, adeoque depravatum fuisse codicem. Si mutatum dixisset, nihil reprehenderem; nam ultro fateor Carolino autographo Nicomendienses [printed so] martyres defuisse, adfuisse S. Eustasium. At idcirco codicem fuisse depravatum qui probaret Sollerius? An quod, ut ait, Pastor et Victorinus a majori cohorte sunt avulsi? sed ex codicibus, quos magno numero citat, vix duo sunt, qui de illa cohorte secum invicem consentiant, ut ipsi Sollerio numerus pro arbitrio mutari videatur. Nimirum alii codices impune potuerunt pro arbitrio augere et minuere cohortem; solus Pratensis in vftio [printed so] est. Praetereo quod addit, duos illos martyres ab aliis codicibus praetermitti. Nam id primo falsum est; illos enim referunt inter alios Rosweydinus et Aquicinctinus, quos optimae notae censet esse Sollerius. Refert etiam Gellonense martyrologium a nostro Dacherio juris publici factum. Pratensia exempla non adjungo: numerus esset, non auctoritas. Illos habent praeterea Matricula. Carthus-Ultraject et editio Galesiniana. Deinde licet in omnibus Codicibus desiderarentur, nihil tamen inde contra Pratensem. Correctio est, de qua aut admonitae non fuerunt aliae Ecclesiae, aut quam admonitae neglexerunt. S. Eustasium non dubito quin justis de causis Usuardus in secundam Aprilis diem reservaverit: quamvis illum hoc die Ado Viennensis posuerit. Acta procul dubio vidit quae nunc exciderunt. Forte etiam ad id inductus fuit Hieronymianis indicibus, quorum codex veterrimus quem prae oculis habeo, Eustasium hodie silet, secunda Aprilis memorat. BOUILLART. n494 959/960 0959 a [Addit Bouillart.: (a) Senones, sancti Leonis episcopi. Pauci sunt articuli, si qui tamen, quibus adornandis magis desudarit Sollerius. Quos codices perlustravit, perlustravit autem prope octoginta; ii omnes ita vitiosi erant, ut nulli omnino fidere ausus fuerit, collatosque simul omnes oportuerit, ut ex singulis textum erueret. Singulorum collatio, inquit ipse, textum dubit [printed so; italic], quam fieri poterit, simplicissimum. Laborem laudent alii; ego acumen et judicium vehementer admiror. Nam in tanta codicum depravatione, quis non miretur Sollerium ita Usuardi sensum callere potuisse, ut ab eo ne latum quidem unguem discederet, autographum ipsum verbum pro verbo redderet? Certe suspicabitur aliquis eum, dum huic articulo operam dabat, ob oculos habuisse apographum, quod apud se servat, et illud exscripsisse saltem usque ad Senones. Totum exscribere debuit. Non fuit quidem postrema haec commemoratio Carolini autographi. Caret enim illa Dervensis codex. At ejusdem esse manus ac reliquum articulum ne Sollerius quidem diffitetur. Atque hoc ipso die memoriam S. Leonis colit Senonensis Ecclesia, antiquiora, Martyrologia referunt, Saussaii recentius elogio celebrat. Is ipse est sanctus Leo, qui Childeberto regi episcopum Meloduni, ubi nunquam episcopus fuerat, constituere volenti, generoso animo restitit, scripta ad eum epistola, quam Sirmondus edidit tom. I Conciliorum Galliae. BOUILLART. ``

Notes on the notes: ae is written for the plate's æ throughout. In the 0829 note the italic key letter in the band stands where a preposition a would be ungrammatical (Ipso die a sancti Attali), which is how it was identified as the key; the note below begins with the same letter raised. The 0885 note's Matricula. Carthus-Ultraject has a full stop where a hyphenated title (Matricula Carthus.-Ultraject.) is meant: printed so.

Rejected candidates (OCR list) and why

All 26 OCR candidates in my range were settled by a band crop on their leaves (n422, n425, n428, n429, n449, n450, n452 ×2, n455, n456, n457, n470, n472 ×2, n474, n475, n479 ×2, n481, n482, n490, n494, n499 ×2, n504, n506).